Historie
Abraham en spreekwoorden
De bekendste spreekwoorden waarin we Abraham tegenkomen zijn natuurlijk ?Hij heeft Abraham gezien? en ?Hij weet waar Abraham de mosterd haalt?. Minder bekende uitdrukkingen zijn ?Hij speelt Abrahammetje? en ?Hij zit in Abraham?s schoot/Hij rust aan Abraham?s borst?.
Hij heeft Abraham gezien.
Dat iemand die Abraham ziet, vijftig is geworden, is algemeen bekend. De naam van deze site is hier ook aan ontleend. De uitdrukking vindt zijn oorsprong in het bijbelse boek Johannes. In hoofdstuk 8 vers 9 zeggen de Joden tegen Jezus: Gij zijt nog geen vijftig jaar en hebt Gij Abraham gezien??
Het hedendaags gebruik van dit spreekwoord staat eigenlijk los van de context waarin de zin die hierboven staat, gebruikt wordt. Het is gebruikelijk een hedendaagse Abraham de levenswijsheid en ?ervaring van de bijbelse Abraham toe te dichten.
Hij speelt Abrahammetje.
Ook de 2 minder bekende zegswijzen vinden hun roots in de bijbel. Zo is de uitdrukking ?Hij speelt Abrahammetje? gebaseerd op Genesis 12 vers 13 waar Abraham (hier Abram) zijn vrouw Sara (hier Sarai) opdraagt zichzelf zijn zuster te noemen. Abraham wil hiermee voorkomen dat Farao hem laat doden om op die manier zijn mooie vrouw te kunnen trouwen. Hiermee werd de betekenis van deze uitdrukking geboren: iemand tracht zich te redden door halve waarheden te vertellen.
Hij zit in Abraham?s schoot.
De uitdrukking ?Hij zit in Abraham?s schoot? (ook wel ?Hij rust aan Abraham?s borst?) is terug te voeren op het bijbelse Lukas 16 vers 22-25. Hierin sterft de arme Lazarus en wordt door de engelen gedragen in Abraham?s schoot. Ook de rijke uit de gelijkenis sterft en ziet dan Lazarus in de schoot van Abraham: ??nu wordt hij (Lazarus) hier vertroost?. Met deze zegswijze wordt vandaag de dag bedoeld dat iemand een rustig en aangenaam leven leidt.
Hij weet waar Abraham de mosterd haalt.
Veel moeilijker is de herkomst van ?Hij weet waar Abraham de mosterd haalt? te achterhalen.
Ook hier wordt bij het verklaren van de betekenis gerefereerd aan een stukje uit het bijbelse boek Genesis. Het gaat dan om hoofdstuk 22 vers 1-19 waarin Abraham zijn zoon offert. De eigenlijke uitdrukking zou dan moeten zijn: ?weten waar Abraham den mutsaard haalt?. Een mutsaard is hier dan een takkenbos. Dit lijkt echter een nogal gezochte verklaring. Het is namelijk niet de takkenbos (of het hout) waarover Iza?k zich hier zorgen maakt, maar het brandoffer (het lam). Ander deskundigen denken dat dit spreekwoord is afgeleid van het Duitse ?er weiss wo Barthel Most holt?. Mosterd zou dan een verbastering zijn van ?most?, dat zelf weer een verbastering van ?moos? zou zijn. En dat is weer het Jiddische meervoud voor ?geld?. In Nederland zouden wij dan Barthel in Abraham veranderd hebben en Most in mosterd. Dit lijkt een nogal gezochte verklaring.
De eenvoudigste verklaring is aansluiting te zoeken bij de 17de eeuwse zegswijze ?om mosterd gaan?. Dit betekent een boodschap gaan doen. Ervan uitgaande dat Abraham toentertijd een veel voorkomende naam was zou dit een redelijke verklaring voor het ontstaan van dit spreekwoord zijn. De liefhebber vindt hier een uitgebreide verhandeling. Over het algemeen wordt ermee bedoeld dat iemand weet wat er te koop is in de wereld; goed op de hoogte is.
Tot enkele decennia geleden zagen zowel mannen als vrouwen op hun vijftigste verjaardag Abraham. Sinds het begin van de jaren zestig wordt de vijftigste verjaardag door velen als een bijzondere mijlpaal gevierd. Dat is ook het moment dat Sara ten tonele is gevoerd. Hoewel er in de etymologie geen aanleiding voor is, worden de namen Abraham en Sara in de uitdrukking ?Hij heeft Abraham gezien? als 100% uitwisselbaar beschouwd.
